9 tips om je energieslurpende ict te verduurzamen
Het thema duurzaamheid lijkt in 2026 weg te vallen tussen geopolitieke onrust, de opmars van AI en de strijd om cloudsoevereiniteit. Maatregelen uit de Green Deal zijn afgezwakt of uitgesteld, de CSRD-eisen versoepeld, en aandacht voor groenere ict glipt weg. Cynisch worden ligt op de loer.
Precies dat cynisme is de valkuil, volgens Jan Geraets, consultant duurzame ict bij OGD. Jan verduurzaamt al jaren een sector die even vervuilend is als de luchtvaart en is het zat dat organisaties afwachten tot het van ‘bovenaf’ geregeld wordt.
“Je zou er cynisch van kunnen worden, dat zeker,” zegt Jan. “Maar stil blijven staan helpt niet. Als dat je houding is, ga dan maar bier drinken in het café. Dit is geen tijd voor cynisme, dit is een tijd om de handen uit de mouwen te steken.”
Dit artikel is geen klaagzang over wat misgaat in Brussel of de wereld, maar een stroop-je-mouwen-op-en-ga-zelf-aan-de-slag-gids.
Jan gelooft heilig in ‘verbeter de wereld, begin bij jezelf’. Daarbij zegt hij ook: “Als je focust op duurzaamheid, profiteert je organisatie op meerdere fronten: je verlaagt je CO₂-uitstoot, bespaart kosten, verhoogt productiviteit en werkt veiliger en efficiënter. Duurzaamheid is een mooie bijkomstigheid, maar het levert je organisatie ook direct voordeel op.”
Blog: hoe vervuilend is de ict-sector eigenlijk?
De duistere kant van AI: een datamachine die niet te stoppen is
Voordat we oplossingen bespreken, benoemen we de grootste uitdaging: AI. De ict-sector was al even vervuilend als de luchtvaart. Door de explosieve groei van AI-modellen, die enorme rekenkracht en energie vereisen, is die vervuiling naar een nieuw en verontrustend niveau getild.
Jan legt uit: “De koelcentra worden letterlijk uit de grond gestampt, en er wordt nog niet structureel gezocht naar een oplossing voor het absurd hoge energieverbruik. Dit is de blinde vlek van de huidige technologische revolutie.”
Elke AI-opdracht verbruikt energie. Elk groter model betekent hogere CO2-emissies. Dat maakt duurzaam handelen voor organisaties alleen maar belangrijker. Als overheidsregulering achterblijft, moeten bedrijven zelf aan de slag.
Wat kunnen organisaties doen, nu de mondiale ict-vervuiling een feit is? Hier zijn Jans negen concrete tips voor duurzame ict-hygiëne.
9 tips voor duurzame ict
Tip 1: Kies duurzame hardware en randapparatuur
Met stip op nummer één: hardware heeft de grootste CO2-voetafdruk vanwege het productieproces. “De meest duurzame laptop is de laptop die je niet hoeft te kopen”, zegt Jan.
- Ga voor refurbished apparatuur: Kies waar mogelijk voor refurbished hardware of apparaten met een hoge repareerbaarheidsscore. Dit verlengt de levensduur en vermindert e-waste drastisch.
- Beperk onnodige apparatuur: Beperk de aanschaf van wat Jan ´onnodige randapparatuur´ noemt. Dit zijn muizen, headsets en bijvoorbeeld extra schermen. “Zeker nu thuiswerken normaler is, moet de noodzaak van een grote, volledig uitgeruste werkplek op kantoor kritisch worden bekeken.”
Tip 2: Verbeter adoptie en training
Technologie werkt alleen duurzaam als mensen weten hoe ze ermee moeten omgaan. Jan legt uit:
“Adoptie is enorm belangrijk. Als mensen niet weten hoe ze met Teams en SharePoint moeten werken, gaan ze data aanmaken alsof er geen morgen is. En dan wordt het onmogelijk om te beheren én duurder.”
- Train medewerkers in slim gebruik van Teams en SharePoint: Leg uit hoe zij documenten correct kunnen delen en versiebeheer toepassen. Jan: “We zien organisaties die voor ieder wissewasje een nieuwe SharePoint-site aanmaken. Zonder kaders en training wordt het een chaos.”
- Best practices: Leer medewerkers efficiënt samenwerken en data opslaan.
- Stimuleer digitaal vergaderen: Hoewel servers energie verbruiken, weegt dit vaak niet op tegen de CO2-uitstoot van auto- of vliegreizen. Hanteer 'digitaal tenzij' als standaard. Bijkomend voordeel volgens Jan: “Door minder fysieke werkplekken en kantoorruimte in te richten, of je wagenpark te verkleinen, bespaar je niet alleen kosten maar verlaag je ook de CO₂-uitstoot.”
- Voer lifecycle management in: Stel een duidelijk vervangingsbeleid op voor zowel hardware als software. Verwijder verouderde, energie-vretende systemen en kies bij vervanging voor de meest energiezuinige alternatieven.
Tip 3: Kijk naar gedrag en beleid
De factor mens is de meest doorslaggevende factor in duurzaamheid.
- Stimuleer digitaal vergaderen: Hoewel servers energie verbruiken, weegt dit vaak niet op tegen de CO2-uitstoot van auto- of vliegreizen. Hanteer 'digitaal tenzij' als standaard. Bijkomend voordeel volgens Jan: “Door minder fysieke werkplekken en kantoorruimte in te richten, of je wagenpark te verkleinen, bespaar je niet alleen kosten maar verlaag je ook de CO₂-uitstoot.”
- Voer lifecycle management in: Stel een duidelijk vervangingsbeleid op voor zowel hardware als software. Verwijder verouderde, energie-vretende systemen en kies bij vervanging voor de meest energiezuinige alternatieven.
Tip 4: Kies voor energiezuinige opslag
Niet alle data is even belangrijk. Behandel het ook niet als zodanig.
- Gebruik ‘koude opslag’ voor weinig gebruikte documenten: Bestanden die je zelden of nooit aanspreekt (denk aan dat archief van vijf jaar geleden) kunnen naar 'koude opslag' (cold storage). Dit bespaart veel energie, omdat deze bestanden niet continu beschikbaar en gesynchroniseerd hoeven te zijn.
- Overweeg goedkopere opslagtiers: Binnen cloudproviders (zoals Microsoft Azure) zijn er verschillende opslagklassen. Niet alles hoeft op de snelste, meest energie-intensieve (en duurste) premium-opslag te staan.
Tip 5: Kies voor groene cloudoplossingen
Niet alle cloudoplossingen zijn even groen. Vraag daarom kritisch door bij je aanbieder.
- Onderzoek duurzame datacenters: Onderzoek en kies voor datacenters die aantoonbaar inzetten op duurzame energie. Vraag je cloudprovider welke stappen zij zetten om hun CO₂-voetafdruk te verlagen en op welke groene energiebronnen hun datacenters draaien.
- Ontdek regionale keuzes: Soms bieden kleinere, lokale cloudproviders duurzamere alternatieven dan de hyperscalers.
Tip: maak de duurzaamheid van je ict meetbaar met het duurzaamheids-assessment
Tip 6: Optimaliseer je ict-backend
Ook in de cloud sluipen inefficiënties erin. Een schone, geoptimaliseerde backend bespaart direct energie.
- Zet servers uit: Stel beleid op om servers automatisch uit te zetten als ze niet nodig zijn, bijvoorbeeld buiten kantooruren of in het weekend. Dit lijkt logisch, maar wordt vaak vergeten.
- Controleer op Virtuele Machines (VM's): Voorkom de ongecontroleerde aanmaak van VM's door ontwikkelaars en testers. Stel duidelijke regels en lifecycle management in voor deze tijdelijke omgevingen.
Tip 7: Optimaliseer je informatiehuishouding
Duurzaamheid begint bij de 'data-zolder' van de organisatie. Elke bit en byte die onnodig wordt opgeslagen en gesynchroniseerd, vreet energie en middelen. Jan legt kort uit: “Iedere dag produceren we meer data dan ooit. We stoppen alles in een digitale la en gooien er elke dag nog wat bij. En niemand durft het weg te gooien, want misschien is het ooit nog belangrijk. Je ruimt je zolder ook weleens op; doe dat met je data ook.”
- Ruim verouderde en irrelevante data op: Minder data betekent minder energieverbruik voor opslag, minder koeling en lagere opslagkosten. Jan: “Als je je informatiehuishouding op orde brengt, doe je dat misschien om je bedrijfsvoering te optimaliseren, maar ondertussen zorg je er ook voor dat je stroomafname en je CO₂-footprint afnemen.”
- Voorkom duplicaten: Implementeer versiebeheer (bijvoorbeeld in SharePoint) in plaats van steeds nieuwe kopieën van Excel-bestanden of documenten te maken en te versturen. Elke kopie is een dubbele vervuiling.
- Deel documenten via Teams of SharePoint in plaats van ze te mailen: Deel een link en stuur dus geen bijlages mee. Jan: “Zo voorkom je dat één bestand tientallen of zelfs honderden keren wordt opgeslagen in de inbox van ontvangers, wat een enorme onzichtbare verbruiker is. Dit is een weggevertje, het is zo eenvoudig te implementeren, maar het heeft grote positieve impact.”
Tip 8: Zorg voor goede rechtenstructuren (en bereid je voor op AI)
Dit is een belangrijk punt, vooral nu we met Copilot en andere AI-tools werken (of dat gaan doen). Slechte datastructuur is niet alleen een beveiligingsrisico, maar ook een duurzaamheidsrisico.
- Controleer toegangsrechten vóórdat je AI integreert: AI-tools zoals Copilot nemen bestaande rechten over. Foutieve instellingen kunnen leiden tot ongewenste toegang tot gevoelige of overbodige data. Als AI te veel data als input gebruikt, zorgt dat ook voor onnodige rekenkracht.
- Voer regelmatige audits uit: Controleer wie toegang heeft tot welke mappen. Minder uitgebreide toegang betekent minder data die continu door alle systemen wordt gescand.
Tip 9: Meet en monitor je CO2-footprint
Je kunt je uitstoot pas verminderen als je weet wat je kunt verbeteren. Jan: “Dit zou het startpunt van elke duurzaamheidsstrategie moeten zijn.”
- Gebruik de juiste tools: Maak gebruik van tools zoals Cloud Carbon Footprint en het Microsoft Emissions Impact Dashboard.
- Creëer inzicht: Deze dashboards geven inzicht in de CO₂-uitstoot van je Azure- en Microsoft 365-omgevingen. Alleen met concrete cijfers kun je gerichte verbeteringen doorvoeren en successen meten.
Duurzame ict is niet dood
De focus van de techwereld mag op dit moment op AI liggen, maar de noodzaak om duurzaam om te gaan met ict is niet verdwenen. Die is alleen maar groter geworden!
Door te focussen op duurzaamheid verbeter je je organisatie op meerdere fronten. Je verlaagt de CO₂-uitstoot, bespaart kosten, verhoogt productiviteit en werkt efficiënter en veiliger.
Jan Geraets besluit: "Dit is geen project dat je even aanzet en weer uitzet. Dit is een cultuurverandering en een voortdurende taak. Je hoeft niet te wachten op de politiek of op de volgende hype. Je kunt vandaag beginnen met je data opruimen, je rechten structureren en je medewerkers trainen."
Kortom: geen plaats voor cynisme, maar voor handen uit de mouwen!
Meer inzichten?