Cybersecurity draait niet meer om de vraag: ‘Hoe voorkomen we een incident?’ Natuurlijk blijft preventie belangrijk. “Maar,” zegt Jos N., CISO bij OGD: “de realiteit is nu dat incidenten gaan plaatsvinden, hoe goed je beveiliging ook is. Richt je daarom op overleven: de impact beperken, snel reageren en herstellen. Dát is weerbaarheid.”
De echte vraag voor organisaties is dus: hoe beperken we de impact als het misgaat, en hoe snel zijn we weer operationeel?
Jos deelt de belangrijkste kernprincipes voor weerbaarheid in 2026 met je. Plus de bijbehorende praktische stappen waarmee je het weerbaarheidsniveau van je organisatie flink opschroeft.
- Meteen naar de kernprincipes en 8 stappen van weerbaarheid
AI versnelt aanval en verdediging
De grootste verandering op dit moment: de manier waarop aanvallen plaatsvinden met AI. Het maakt cyberattacks sneller, schaalbaarder en overtuigender.
"Op dit moment vinden zo’n 80% meer aanvallen plaatsvinden dan in dezelfde periode vorig jaar, door de inzet van AI. De kwaliteit van phishing mails is enorm toegenomen, het aantal gevonden kwetsbaarheden stijgt in ongekend tempo, het aantal patches neemt sterk toe en de tijd tussen ontdekking en misbruik wordt steeds korter", legt Jos uit.
Op de realtime dashboards van Zero Day Clock zie je dat de gemiddelde tijd tussen de ontdekking van een kwetsbaarheid en de exploitatie ervan:
- in 2018 nog bijna 2,5 jaar was;
- in 2025 al sterk was verminderd tot 21,5 dag;
- en in 2026 was teruggebracht naar -5 uur!
Dat betekent dat kwetsbaarheden nu regelmatig worden misbruikt voordat ze publiekelijk bekend zijn gemaakt!
Met AI vinden aanvallers sneller zwakke plekken, bouwen ze razendsnel exploits en maken ze varianten die moeilijker te detecteren zijn. Phishingmails zijn dankzij AI nog nauwelijks te herkennen aan slechte spelling of rommelige lay-out. Jos: “Bij klanten zien we de hoeveelheid phishing-incidenten als gevolg van de inzet van AI zeer sterk toenemen."
De verdediging moet veel sneller
De klassieke gedachte dat je na publicatie van een kwetsbaarheid als bedrijf rustig weken of maanden hebt om te patchen, is niet meer houdbaar. Jos: “De tijd tussen ontdekking, publicatie en misbruik vermindert hard. Regelmatig wordt een kwetsbaarheid al misbruikt voordat organisaties überhaupt weten dat die bestaat!
Dat maakt snelheid een voorwaarde voor weerbaarheid: organisaties moeten sneller detecteren, prioriteren, patchen en reageren. Je hebt geen maanden of zelfs dagen om risico's te mitigeren: je bent nu kwetsbaar, wat ga je doen?"
Het voordeel van AI is dat ook leveranciers dankzij de technologie meer en sneller kwetsbaarheden vinden. Jos: "Er komen nu vaak 300 tot 400 fixes meer per maand uit per vendor dan een paar maanden geleden. Ook het tempo van updates wordt verhoogd: Microsoft, Apple, Google Chrome, Adobe en Oracle hebben hun vaste patchritme verhoogd. Per update zitten er aanzienlijk meer fixes in dan eerder. Dit betekent wel dat je als organisatie ook veel meer patches te verwerken krijgt en sneller moet handelen en reageren.”
AI versus AI
Om de snelheid van AI-gestuurde aanvallen het hoofd te bieden moeten verdedigers dus ook AI gebruiken. Dat betekent niet dat twee autonome bots elkaar digitaal te lijf gaan, maar dat je AI inzet om patronen eerder te zien, kwetsbaarheden sneller te vinden en incidenten sneller te duiden.
Jos: “AI kan in security operations vooral waarde toevoegen als extra paar ogen. Je moet het niet zien als magische vervanger van expertise, maar meer als ondersteuning om trends, afwijkingen en signalen sneller en op grotere schaal zichtbaar te maken, waar die voor mensen verdwijnen in de enorme hoeveelheid data.”
Digitale soevereiniteit: van cloudkeuze naar geopolitieke risicostrategie
Wat betreft soevereiniteit is de vraag in het licht van weerbaarheid niet meer alleen: ‘Waar staat mijn data?’ maar vooral: ‘Van wie ben ik afhankelijk als het geopolitieke klimaat verandert?’ (Digitale) soevereiniteit gaat vooral over de supply chain. Dit maakt afhankelijkheid een strategisch thema, helemaal als het verder gaat dan digitale producten. Denk aan chips uit Taiwan die mogelijk afgeknepen kunnen worden door China. Of afhankelijkheid van olieproducten uit het Midden-Oosten om medicijnen te maken.
Jos: “Nederlandse organisaties zijn sterk afhankelijk van internationale technologie, platformen, leveranciers en infrastructuur. Die afhankelijkheden zijn niet automatisch problematisch, maar ze moeten wel bewust worden beoordeeld. Wat vandaag een logische keuze lijkt, kan morgen een strategisch risico vormen. Zeker in een wereld waarin statelijke actoren actiever worden, ketens onder druk staan en digitale infrastructuur onderdeel is van geopolitieke machtsverhoudingen.
Daarom moet digitale soevereiniteit niet losstaan van je cybersecurity. Beide hebben hetzelfde doel: zorgen dat je organisatie kan blijven functioneren, ook als omstandigheden veranderen of systemen worden aangevallen.”
Cyberrisico is niet meer alleen van IT, maar een urgent strategisch vraagstuk voor de hele boardroom
Jos: “Het hoge dreigingsniveau betekent dat je cybersecurity niet langer kunt behandelen als puur technisch vraagstuk dat ergens in de IT-organisatie wordt opgelost. Het is een kernrisico voor de hele bedrijfsvoering. Een cyberincident kan de dienstverlening stilleggen, het klantvertrouwen beschadigen, compliance-problemen veroorzaken en financiële schade opleveren. Daarom hoort cyberweerbaarheid inmiddels op de bestuurstafel te liggen.”
Wat organisaties te doen staat: van vinkjes naar echte weerbaarheid
Cybersecurity vraagt dus van organisaties om security niet meer te zien als vooral een slot op de deur.
Jos: “Natuurlijk blijft dat slot belangrijk. Maar het is gewoon niet meer genoeg. De staat van cybersecurity vraagt nu boven alles om je hele organisatie te bekijken door de bril van weerbaarheid. En om echt tot de kern te komen in hoe je de verdediging opbouwt.
Het hebben van maatregelen is niet voldoende. Je moet weten of ze werken op het moment dat het spannend wordt. Dat vraagt om een herbeoordeling van lang bestaande keuzes: over software, leveranciers, toegang, legacy, segmentatie, monitoring en herstel.”
Weerbaarheid is ook de richting die je terugziet in Europa: er zijn steeds meer regels, maar vooral is er meer focus op resilience, risicogebaseerd werken, ketenweerbaarheid en digitale autonomie.
Verordeningen als NIS2, de Cyber Resilience Act, DORA en recente Europese plannen rond AI en cybersecurity wijzen allemaal dezelfde kant op: organisaties moeten aantoonbaar bestand zijn tegen digitale schokken. En daarbij gaat het steeds minder om ‘braaf de vinkjes kunnen zetten’; het gaat om écht goed voorbereid zijn op de belangrijkste risico’s.
Hoe geeft jouw organisatie klanten het vertrouwen dat jullie bestand zijn tegen grote schokken? En dat de dienstverlening niet ineens wegvalt, of erger? Kun je bijvoorbeeld al in allerlei situaties:
- detecteren wat er gebeurt?
- de schade indammen als het misgaat?
- kritieke processen door laten draaien?
- herstellen zonder al te grote paniek?
- erop vertrouwen dat het bestuur weet welke keuzes gemaakt moeten worden als tijd, informatie en capaciteit beperkt zijn?
Het is essentieel om je als organisatie op dit vlak te ontwikkelen en voor te bereiden.
De praktijk: kernprincipes voor weerbaarheid anno 2026
Maar hoe bereik je die weerbaarheid? En hoe ben je daadwerkelijk voorbereid op de grootste risico’s?
Jos deelt zijn kernprincipes voor de weerbaarheid van bedrijven en organisaties, waarmee je jouw organisatie effectief voorbereidt op toekomstige aanvallen:
- Defense in depth: Je weerbaarheid mag niet afhankelijk zijn van één oplossing of technologie. Dit voorkomt incidenten. Jos: “Het is belangrijk om meerdere beveiligingsmaatregelen op elkaar te stapelen. Het uitgangspunt is namelijk dat er altijd maatregelen zullen falen. Door verschillende lagen van beveiliging te combineren, voorkomt een tweede of derde verdedigingslinie dat één fout direct leidt tot een groot incident.”
- Segmentatie en isolatie: Het segmenteren en isoleren van je data, processen en systemen beperkt de impact van een incident. Het incident vindt dan alleen plaats in een deel van de organisatie of processen. Jos: “Je kunt het vergelijken met een branddeur. Segmentatie zorgt dat een incident zich niet ongecontroleerd door de organisatie verspreidt. Wanneer aan één kant van de ‘deur’ iets misgaat, blijft de schade beperkt en heb je tijd om te reageren.”
- Secure-by-design en secure-by-default: Zorg dat veiligheid al in je systemen zit verweven, in het aanvankelijke ontwerp en in de standaardinstellingen. Jos: “Dit moet een standaardpraktijk worden. Probeer onveilige systemen niet op een later moment nog dicht te timmeren, dit is vragen om problemen.”
- Snelheid: Door AI neemt de snelheid waarmee kwetsbaarheden worden gevonden, misbruikt en gepatcht exponentieel toe, waaronder zero-daykwetsbaarheden. Jos: “Het is daarom essentieel om je patchprocessen drastisch te versnellen, legacy-systemen af te bouwen en het aantal applicaties te beperken, zodat updates sneller uitgerold kunnen worden.”
- Assume breach: “Dit is een van de belangrijkste uitgangspunten van moderne cyberweerbaarheid: ervan uitgaan dat het een keer misgaat of al misgegaan is. Zorg dat je daarop voorbereid bent. De juiste voorbereiding helpt om incidenten snel in te dammen en te voorkomen dat ze uitgroeien tot grote operationele en financiële crises", adviseert Jos.
8 praktische stappen voor weerbaarheid om nu te ondernemen
Uit bovenstaande kernprincipes volgen praktische acties die Jos Nederlandse organisaties en bedrijven nu aanraadt om de weerbaarheid te vergroten:
1. Verklein je aanvalsoppervlak. Kijk kritisch naar alle software, externe connectiviteit en toegangsrechten. Alles wat je niet nodig hebt, hoef je ook niet te beveiligen, patchen of monitoren. Minimaliseren is één van de meest praktische vormen van cyberweerbaarheid: haal dubbelingen uit tooling en beperk systemen die extern bereikbaar zijn.
2. Pak legacy-systemen aan. Niet-ondersteunde software en oude systemen zijn gemakkelijke doelwitten. Juist vergeten systemen, kleine utilities en oude servers kunnen de ingang zijn voor een groot incident. Pak deze aan en verminder legacy zoveel mogelijk.
3. Versnel patchprocessen. De opkomst van AI verkort de tijd tussen de ontdekking en misbruik van kwetsbaarheden. Vertragingen in patching vergroten het risico, vooral voor operationele systemen met lange updatecycli. Prioriteer beveiligingsupdates daarom om risico’s te beheersen: kwetsbaarheden in edge devices, identitysystemen, browsers, securitytools en kritieke bedrijfsapplicaties vragen bijvoorbeeld om een ander tempo dan vroeger.
4. Versterk identity en toegangsbeheer. Controleer regelmatig wie toegang heeft tot welke systemen of fysieke ruimtes en beoordeel deze rechten steeds opnieuw. Scherm accounts met hoge toegang af en geef gebruikers alleen de rechten die ze absoluut nodig hebben om hun werk te doen (least privilege). En stel multifactor authenticatie (MFA) in als extra verificatiestap naast een wachtwoord voor alle inlogmomenten.
5. Segmenteer en isoleer. Zorg dat een incident niet direct de hele organisatie raakt. Denk in blast zones: als één onderdeel wordt getroffen, welke deuren vallen dan dicht? Welke processen blijven draaien? En welke werkmaatschappijen, omgevingen of systemen moeten van elkaar gescheiden blijven?
6. Richt monitoring in. Bewaak continu alle resources en monitor op verdachte acties, gebaseerd op actuele risico’s en dreigingen. Gebruik custom use-cases om kritieke resources verder te beschermen tegen interne en externe dreigingen.
7. Gebruik AI doelbewust in je verdediging. Zet AI in waar het aantoonbaar waarde toevoegt: bij detectie, triage, kwetsbaarhedenbeheer, softwarekwaliteit, gedragspatronen en snellere respons. Let daarbij op dat je je niet laat verleiden door elk product waar ‘AI’ op staat; blijf kritisch.
8. Test of het werkt. Incident response-plannen, herstelprocedures, monitoring en detectieregels zijn pas waardevol als ze getest zijn en werken. Doe portscans, externe enumeratie, red-teaming, hersteltests en tabletop-oefeningen. Jos: “Check niet alleen of je een alarm hebt, maar of het alarm ook echt op het juiste moment afgaat.”
Maak weerbaarheid topprioriteit binnen jouw organisatie
De organisaties die de komende jaren weerbaar zijn, hebben niet per se de meeste securitytools. Het zijn organisaties die hun basis op orde hebben, hun afhankelijkheden kennen, cybersecurity behandelen als onderdeel van hun bedrijfsstrategie en vooral: die snel kunnen handelen.
Cyberweerbaarheid begint bij de vraag: als het morgen misgaat, weten we dan wat kritiek is, wie beslist en hoe we blijven functioneren? Het beantwoorden van die vraag helpt je op weg om vandaag al te starten met gerichter testen en versterken.
.jfif)
